KAPELLE - De uitvoering van de Participatiewet en de Wet sociale werkvoorziening (Wsw) in De Bevelanden is in de huidige vorm onvoldoende toekomstbestendig. Dat concludeert adviesbureau Berenschot in een onderzoek dat dinsdagavond wordt toegelicht aan de gemeenteraad van Kapelle. Het bureau adviseert om de uitvoering van beide wetten onder te brengen in één integrale regionale uitvoeringsorganisatie. Werk- en ontwikkelbedrijf De Betho zou daarin moeten opgaan in de Gemeenschappelijke Regeling (GR) De Bevelanden. Dat moet 127 mensen aan een baan helpen én levert een besparing van een half miljoen in de bijstand op.

Het bureau voorziet financiële en maatschappelijke mogelijkheden. Door "verschillende instrumenten binnen de Participatiewet breder in te zetten en de infrastructuur van De Betho daarvoor te benutten", worden de komende vijf jaar naar schatting 127 mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt aan een baan worden geholpen. Dat kost volgens de berekeningen van Berenschot per saldo ongeveer 403.000 euro extra. Daar staat echter een geschatte besparing van ongeveer 914.000 euro op bijstandsuitkeringen tegenover. Een belangrijk instrument dat volgens het onderzoek vaker en sneller moet worden ingezet, is loonkostensubsidie (LKS). Op dat gebied scoort de regio momenteel relatief laag.

Werk voorop

Het uitgangspunt moet daarbij zijn: werk voorop. Mensen zouden hun werknemersvaardigheden zoveel mogelijk moeten ontwikkelen op de werkvloer, in plaats van eerst langdurige afzonderlijke trajecten te doorlopen. Ook zogeheten 'duale trajecten', waarbij werken en ontwikkelen worden gecombineerd, zouden vaker moeten worden ingezet.

Beschut werk

Volgens de onderzoekers staat de regio er op onderdelen goed voor. De Bevelanden en Tholen kennen een relatief lage bijstandsafhankelijkheid, er is een sterke sociale infrastructuur en De Betho wordt gewaardeerd als sociaal ontwikkelbedrijf. Ook is er relatief veel beschut werk. Tegelijkertijd verandert de doelgroep van de Participatiewet de komende jaren ingrijpend. Het aantal mensen dat valt onder de Wsw neemt af, terwijl de nieuwe doelgroep van de Participatiewet groeit en complexer wordt. Ook het aantal mensen met een Wajong-uitkering neemt af.

Versnippering als knelpunt

Berenschot ziet een belangrijke oorzaak van de problemen in de manier waarop de uitvoering nu is georganiseerd. Beleid, budgetten, verantwoordelijkheden en uitvoering zijn verdeeld over verschillende organisaties. De GR De Bevelanden is integraal verantwoordelijk voor de uitvoering van de Participatiewet in de vijf Bevelandse gemeenten. De Betho is van oorsprong het sociale werkvoorzieningsbedrijf van De Bevelanden en Tholen en voert vooral de Wsw uit. Daarnaast voert De Betho in opdracht van de GR De Bevelanden en de gemeente Tholen verschillende taken binnen de Participatiewet uit, waaronder beschut werk. Tholen daartegen voert de Participatiewet zelf uit via het eigen sociaal domein. Volgens het rapport sluiten de bestuurlijke verantwoordelijkheden, de financiering en de uitvoering daardoor onvoldoende op elkaar aan. Een integrale aanpak ontbreekt.

De Betho kwetsbaar door afname Wsw

Een belangrijk aandachtspunt is de toekomst van De Betho. Het bedrijf heeft volgens het onderzoek een belangrijke positie binnen de sociale infrastructuur van de regio, maar is tegelijkertijd kwetsbaar. De oorzaak ligt vooral in het afnemen van de Wsw-doelgroep, zo blijkt. Omdat er steeds minder nieuwe mensen instromen in de sociale werkvoorziening, neemt de oorspronkelijke doelgroep van De Betho geleidelijk af. De organisatie moet daardoor nadrukkelijker worden ingezet voor andere vormen van begeleiding naar werk. Het onderzoeksbureau adviseert daarom om De Betho te integreren in de GR De Bevelanden. Daarmee zouden beleid, geldstromen en uitvoering meer als één geheel kunnen worden aangestuurd.

Opstap- en vangnetbanen

Voor inwoners die nog niet direct bij een reguliere werkgever aan de slag kunnen, ziet Berenschot ruimte voor zogenoemde opstap- en vangnetbanen. Tegelijkertijd moet meer worden geïnvesteerd in begeleiding en arbeidsontwikkeling. De bedoeling is daarmee minder afhankelijk te worden van eigen, beschutte werkplekken en meer mensen uiteindelijk naar reguliere werkgevers te begeleiden. Ook werkgevers krijgen in de voorgestelde aanpak een nadrukkelijkere rol. Een intensievere werkgeversbenadering moet leiden tot meer werkplekken en meer inclusief werkgeverschap. Werkgevers zouden daarbij ook beter moeten worden ondersteund.

Drie scenario's

Berenschot heeft drie hoofdrichtingen onderzocht voor de toekomstige organisatie van de Participatiewet en Wsw. De eerste optie is het handhaven van de huidige twee gemeenschappelijke regelingen en de bestaande taakverdeling.

Een tweede mogelijkheid is één GR waarin alle taken worden samengebracht. Daarbij kan Tholen diensten inkopen bij de nieuwe organisatie, of zelf onderdeel worden van de GR.

De derde variant bestaat uit één GR voor de Participatiewet en een aparte GR voor overige taken, eveneens met verschillende mogelijkheden voor de positie van Tholen.

Het rapport spreekt een duidelijke voorkeur uit voor een scenario met één integrale regionale uitvoeringsorganisatie, waarbij Tholen zelfstandig blijft en via een dienstverleningsovereenkomst diensten afneemt.

Eén regionale organisatie

In het voorkeursmodel worden de Participatiewet en de Wsw integraal uitgevoerd binnen één organisatie. De Betho wordt onderdeel van de GR De Bevelanden. Er komt één lijn voor beleid, uitvoering, begroting en resultaten. Ook zouden de budgetten voor onder meer uitvoering, re-integratie, begeleiding, bijstand en loonkostensubsidies gezamenlijk moeten worden aangestuurd. De regionale infrastructuur van De Betho moet daarbij volgens Berenschot worden ingezet voor het volledige proces richting werk. Tegelijkertijd moet de dienstverlening lokaal zichtbaar en herkenbaar blijven voor inwoners en werkgevers.

Ook bestuurlijk verandert er in het voorstel het nodige. De portefeuillehouders Werk en Inkomen van de gemeenten zouden nadrukkelijker betrokken moeten worden bij de bestuurlijke aansturing. Het rapport wordt in alle Bevelandse gemeenteraden toegelicht in beeldvormende bijeenkomsten, in een later stadium volgen de politieke debatten.