Analyse - Té lief en grimmig tegelijk: Reimerswaal durft alleen achter gesloten deuren een blik in de spiegel te werpen

KRUININGEN - De gemeenteraadsverkiezingen krijgen in Reimerswaal een onverwachte wending. Althans: voor de buitenwereld. Want terwijl de campagnes zijn gevoerd, de stemmen geteld en de zetels verdeeld, bleef een kritisch rapport over de bestuurscultuur buiten beeld. Pas tijdens de zogenoemde duidingsraad - met een terugblik op de verkiezingsuitslag - kwam dinsdag het rapport alsnog aan de orde. Wat is er aan de hand, in Reimerswaal? Een analyse.

Reimerswaal kent een bestuurscultuur met enerzijds een dominantie van de reformatorische SGP. En een verharding van de onderlinge gedragsnormen, waarbij met name de lokale coalitiepartij Leefbaar Reimerswaal volgens andere raadspartijen regelmatig de randjes van het toelaatbare zou opzoeken én overschrijden, met het plaatsen van onder meer omstreden cartoons in het plaatselijke, goed gelezen advertentieblad.

Genuanceerd maar kritisch rapport

Het onderzoek naar de bestuurscultuur werd in 2025 ingesteld na het vertrek van burgemeester José van Egmond. Op verzoek van, destijds nog waarnemend, Commissaris van de Koning (CvdK) Hugo de Jonge voerde bureau Necker een brede analyse uit onder bestuurders, raadsleden en ambtenaren. Dit in opdracht van de huidige burgemeester. De uitkomst: een genuanceerd, maar kritisch rapport 'Spiegel van Reimerswaal' over een gemeente met twee gezichten.

'Intern leerproces'

Het rapport werd in september 2025 weliswaar gepubliceerd, maar zonder actieve communicatie. Alleen via een link in een raadsmededeling was het te vinden. Volgens burgemeester Jan Luteijn was dat een bewuste keuze: “We hebben het niet actief met de buitenwereld gedeeld, omdat we het zien als een intern leerproces hoe we er als gemeentebestuur beter van kunnen worden.”

'Geen behoefte aan bespreking'

Enerzijds roept het rapport op tot een open en transparante bestuurscultuur, maar de gemeenteraad én het college houden het binnenskamers: Van een doelbewust achterhouden is geen sprake, “er was in de raad ook geen behoefte aan om het in openbaarheid te bespreken”, benadrukt de waarnemend burgemeester. “Voor ons is het rapport van vorig najaar inmiddels oud nieuws. We blikken vooral vooruit.”

Gemeenschapscultuur als kracht én risico

Het rapport bevat geen vernietigend oordeel, maar benoemt een ‘spanningsanalyse’. Reimerswaal wordt beschreven als een hechte gemeenschap met korte lijnen tussen inwoners en bestuur. Dat is volgens de onderzoekers een kracht: “Er is geen kloof tussen bestuur en samenleving.” Maar precies die nabijheid vormt ook een kwetsbaarheid. De grens tussen betrokkenheid en beïnvloeding is dun. Sommige inwoners weten de weg naar bestuurders beter te vinden dan anderen, wat het gevoel van ongelijkheid kan versterken.

Van nabijheid tot willekeur

Het rapport formuleert het scherp: ‘nabijheid kan omslaan in de perceptie van willekeur’. Hoewel de onderzoekers geen bewijs vonden voor daadwerkelijke voorkeursbehandeling, constateren zij wel dat het beeld leeft, en politiek wordt versterkt.

Dominantie en tegenmacht

Een tweede spanningslijn ligt in de politieke verhoudingen. De reformatorische SGP is al jaren de dominante factor in de raad, zowel qua zetelaantal als invloed. Die positie brengt volgens het rapport een ‘grote verantwoordelijkheid’ met zich mee,  maar ook een gevoel van dominantie bij andere partijen. Oppositiepartijen ervaren een gebrek aan invloed en spreken van een bestuurscultuur met “een gebrek aan dialoog”.

Pacificatie

Tegelijkertijd wordt de coalitie tussen SGP en Leefbaar Reimerswaal door betrokkenen omschreven als een vorm van 'pacificatie': voormalige tegenpolen die elkaar nu vasthouden. Dat leidt tot stabiliteit, maar ook tot een politieke dynamiek waarin tegenmacht beperkt is en besluitvorming deels informeel plaatsvindt.

‘Te lief’... en tóch verhard

Misschien wel de meest paradoxale conclusie uit het rapport: de onderlinge verhoudingen zijn overwegend ‘gemoedelijk’, maar juist daardoor ontbreekt het aan een cultuur van aanspreken en corrigeren: ‘Het vermogen om elkaar aan te spreken in de gemeenteraad is beperkt’.

Conflictvermijding

Conflicten worden eerder vermeden dan uitgevochten. Kritiek wordt achter de schermen geuit, niet in het publieke debat. De onderzoekers spreken van een cultuur waarin men “meer over dan met elkaar spreekt”. Die analyse wringt met het beeld van de recente verkiezingscampagne, waarin de toon juist verhardde. Vernielde verkiezingsborden en scherpe cartoons in lokale media laten zien dat de politieke spanning zich wél manifesteert, maar buiten de formele arena.

Gesloten cultuur of gemiste kans?

De keuze om het rapport niet actief te delen raakt aan een dieper punt: transparantie. Juist op dat vlak signaleren de onderzoekers een structureel aandachtspunt. Besluitvorming vindt deels informeel plaats, en procedures en communicatie krijgen minder nadruk dan consensus en onderlinge verhoudingen. Dat maakt het bestuur kwetsbaar voor beeldvorming; zéker als informatie niet actief wordt gedeeld.

Verkiezingen zonder doorwerking

De hamvraag is wat het rapport heeft betekend voor de verkiezingen. Voor de SGP en Leefbaar Reimerswaal vertalen de campagnes zich in winst. De SGP groeit van 8 naar 9 zetels, Leefbaar heeft meer stemmen maar té weinig voor een extra zetel. Opmerkelijk genoeg moeten juist partijen die bestuurlijke openheid en transparantie hoog in het vaandel hebben staan, ChristenUnie en GroenLinks-PvdA, elk een zetel inleveren. Ruim tweederde van de Reimerswaalse stemgerechtigden brachten hun stem uit. Anders gezegd: éénderde bleef thuis. Daarmee is nog een weg te gaan, in het vertrouwen naar de kiezer.

Lessen leren door terugblikken

Huib Bouwman (ChristenUnie) vindt terugblikken belangrijk “omdat we lessen moeten leren uit het verleden, in plaats van de schone schijn op te houden”, zegt hij na afloop van het duidingsdebat van dinsdag. PvdA-raadslid Marjolein Sinke-Oele noemt het onderzoek van Necker “een afscheidskadootje van José van Egmond” aan Reimerswaal en hoopt dat het rapport de aanzet kan zijn naar een cultuuromslag in Reimerswaal.

Waardevolle uitkomsten

Coaltiepartijen SGP en Leefbaar Reimerswaal vinden de uitkomsten van het onderzoeksrapport waardevol. “Eigenlijk laat het rapport zien dat het vooral om de beeldvorming gaat”, aldus fractievoorzitter Daniël van Iwaarden. “En ja, het is goed om af en toe met elkaar het debat te voeren waar we staan en wat we van elkaar verwachten.” Leefbaar-voorman Marien Weststrate erkent dat campagnes soms scherp waren. “maar dat hoort een beetje bij de verkiezingen.” En wat het ‘opzoeken van de randjes’ in campagnetijd betreft, legt Marien Weststrate de bal terug bij de ChristenUnie. “Want die haalde CU-Tweede Kamerlid Pieter Grinwis naar Yerseke, midden in campagnetijd, om het nog eens over het afgesloten hoofdstuk van de Zanddijk te hebben. Daar kan je óók wat van vinden.”

De echte opdracht: het gesprek voeren

De informatieronde voor een nieuwe coalitie is nu in volle gang. De belangrijkste aanbeveling van de onderzoekers is opvallend eenvoudig, en tegelijk veelzeggend: “Maak wat niet besproken wordt bespreekbaar.”

Alles analyserend: volgens hen ontbreekt het in Reimerswaal niet aan betrokkenheid of bestuurlijke kwaliteit, maar aan het open gesprek over hoe de democratie functioneert. Dat gesprek moet nog beginnen. En juist daar ligt de politieke betekenis van het rapport; niet in de conclusies zelf, maar in de vraag of de gemeente bereid is er echt iets mee te doen.

Of, zoals Luteijn het formuleert: vooruitkijken.  De vraag is alleen: kan dat zonder eerst echt in de spiegel te kijken?