'Beheer De Mythe had al jaren Europees aanbesteed moeten worden'

GOES - De gemeente Goes erkent dat de exploitatie van theater De Mythe al sinds het ontstaan van de huidige constructie in 2011 Europees aanbesteed had moeten worden. Dat blijkt uit de antwoorden van het college op schriftelijke vragen van Partij voor Goes, PRO Goes en Nieuw Goes. De gemeente kreeg hierover op 30 augustus 2024 juridisch advies, maar besloot pas dit jaar de huurovereenkomst met De Mythe BV op te zeggen. 

Volgens de gemeente is de exploitatie van De Mythe juridisch gezien een concessie voor diensten. Omdat de waarde daarvan boven de Europese aanbestedingsdrempel ligt, had de exploitatie Europees aanbesteed moeten worden. Dat blijkt uit het advies dat de huisadvocaat van de gemeente, Hekkelman advocaten, op 30 augustus 2024 uitbracht. De gemeente schrijft daarover dat de exploitatie "kwalificeert als een concessieopdracht voor diensten". Gelet op de waarde van de concessie had deze Europees moeten worden aanbesteed én mocht de huurovereenkomst volgens het advies niet stilzwijgend worden verlengd - zo blijkt uit de beantwoording van de raadsvragen.

Sinds 2011 verkeerde constructie

De drie oppositiepartijen vroegen zich af waarom het college pas na jaren tot deze conclusie is gekomen. De huidige exploitatieconstructie bestaat immers al sinds 2011. Het antwoord van het Goese college is kort: "Vóór 30 augustus 2024 was ons dit niet bekend." Daarmee bevestigt het college ook dat in het verleden juridisch onjuist is gehandeld. Op de vraag of de gemeente eerder de exploitatie Europees had moeten aanbesteden, antwoordt het college: "Ook in het verleden had gehandeld moeten worden overeenkomstig de Aanbestedingswet." Het juridische advies stelt, dat bij het bepalen van de waarde van de overeenkomst niet alleen naar de directe inkomsten moet worden gekeken. Ook de omzet van De Mythe en de subsidies die de gemeente of andere overheden verstrekken, moeten worden meegenomen.

Al twee jaar bekend

De gemeenteraad krijgt daarmee meer duidelijkheid over de aanleiding voor de plotselinge opzegging van de huurovereenkomst. Het college zegt dat het juridische advies op 30 augustus 2024 voor het eerst bekend was. De gemeente heeft het volledige advies van Hekkelman niet meegestuurd met de beantwoording, maar citeert er wel uitvoerig uit, bij de beantwoording van de raadsvragen. Het advies concludeert dat de exploitatie Europees aanbesteed had moeten worden. Ook De Mythe BV zou juridisch advies hebben ingewonnen. Dat advies is afkomstig van advocatenkantoor AKD. Omdat het om vertrouwelijke informatie gaat, kunnen raadsleden het advies uitsluitend inzien bij de griffie.

Conflict met exploitant gaat verder

Uit de beantwoording blijkt bovendien dat de verhouding tussen de gemeente en De Mythe BV al langer onder druk staat. De afgelopen jaren is volgens het college veelvuldig overleg gevoerd. Er lopen verschillende geschillen. Zo is er een juridische procedure over de vraag of de jaarlijkse bijdrage van de gemeente moet worden beschouwd als subsidie op grond van de Algemene subsidieverordening. De Mythe BV heeft tegen een uitspraak van de rechtbank Zeeland-West-Brabant hoger beroep ingesteld bij de Raad van State. De rechtbank stelde de gemeente eerder in het gelijk.

Daarnaast bestaat er een geschil over dividenduitkeringen door De Mythe BV. Het gaat om 200.000 euro in 2022, 200.000 euro in 2023 en 50.000 euro in 2024. Volgens de gemeente zijn met name de uitkeringen over 2023 en 2024 deels ten laste gekomen van de overige reserves. De gemeente heeft die uitkeringen vervolgens verrekend met subsidies. Voor 2025 werd 150.793 euro verrekend en voor 2026 16.240 euro.

De Mythe BV heeft tegen de subsidievaststelling over 2024 en tegen de subsidieverleningen voor 2025 en 2026 bezwaar gemaakt, aldus het college. Die bezwaren zijn, overeenkomstig het advies van de onafhankelijke bezwaarschriftencommissie, ongegrond verklaard. Het college benadrukt dat deze geschillen losstaan van de huuropzegging.

'Opzegging noodzakelijk'

De huurovereenkomst is namelijk vóór 1 juli van dit jaar opgezegd, omdat de exploitatie Europees moet worden aanbesteed en daarbij is volgens het college de opzegging van het huidige contract onvermijdelijk. Dat contract loopt nu per 30 juni 2027 af, één jaar na de opzegging. Met een nieuwe aanbesteding wil Goes niet alleen voldoen aan de Aanbestedingswet, maar ook aan de zogenoemde Didam-jurisprudentie van de Hoge Raad. Die jurisprudentie schrijft voor dat overheden bij het verdelen van schaarse rechten ruimte moeten bieden aan potentiële gegadigden. Volgens het Goese college speelt daarnaast jurisprudentie van de Raad van State over schaarse subsidies een rol. "Op grond van deze jurisprudentie van de Hoge Raad en de Raad van State moet mededingingsruimte worden geboden", aldus de beantwoording van de oppositievragen

Geen antwoord op mogelijke alternatieven

De drie fracties vroegen ook welke alternatieven zijn onderzocht om aan de aanbestedingsregels en de Didam-regels te voldoen zonder de huurovereenkomst op te zeggen. Een concrete lijst met onderzochte alternatieven geeft het college niet. Het antwoord verwijst vooral naar de waarde van de exploitatie. Die ligt volgens de gemeente substantieel boven de Europese drempel voor een concessie voor diensten. Voor 2026 en 2027 noemt het college een drempelbedrag van 5,404 miljoen euro. Daarmee ziet het college geen ruimte voor een andere constructie rondom het beheer en de exploitatie van het theater.

'Culturele kwaliteit in aanbesteding'

De aanbesteding hoeft volgens het college niet simpelweg een wedstrijd op prijs te worden. De gemeente zegt nadrukkelijk eisen te gaan stellen aan onder meer culturele kwaliteit, maatschappelijke functie, toegankelijkheid en lokale verankering. De organisatie is gevraagd hiervoor een voorstel te maken. Het college verwacht op korte termijn een ambtelijk voorstel. De gemeenteraad krijgt in ieder geval vooraf inzicht in de uitgangspunten voor het culturele profiel en de maatschappelijke functie. Een toezegging om de volledige aanbestedingsstrategie vooraf met de raad te delen, doet het college niet.

Nieuwe exploitant nog onbekend

Wat de gevolgen zijn als De Mythe BV de nieuwe aanbesteding niet wint, blijft voor een belangrijk deel onduidelijk. Het college zegt dat Hekkelman advocaten de financiële, organisatorische en personele gevolgen van een mogelijke wisseling van exploitant heeft onderzocht. De inhoud daarvan wordt niet openbaar gemaakt, omdat het vertrouwelijke informatie betreft. Volgens de gemeente zou openbaarmaking de juridische en financiële positie van de gemeente kunnen schaden.

Wel zegt het college dat er inmiddels belangstelling is van meerdere partijen voor de toekomstige exploitatie. Naar aanleiding van een artikel in de media zouden verschillende personen zich bij het college hebben gemeld. Dat geeft het gemeentebestuur naar eigen zeggen vertrouwen dat er voldoende interesse is voor de exploitatie van De Mythe.

Huidige exploitant wil positie niet opgeven

In het overleg tussen de gemeente en De Mythe BV is volgens het college duidelijk geworden dat de holding achter De Mythe haar huidige positie niet wil opgeven. Die holding exploiteert volgens de gemeente de drie grote theaters in Goes, Middelburg en Terneuzen. De gemeente noemt dat als belangrijkste uitkomst van het overleg met de exploitant.

Hoe de overgang naar een eventuele nieuwe exploitant moet verlopen, is nog niet duidelijk. Een belangrijk aandachtspunt is de programmering van het theater. Voorstellingen worden immers vaak al twee tot drie jaar van tevoren vastgelegd. De fracties hadden het college daarom specifiek gevraagd hoe de continuïteit van het theateraanbod wordt gewaarborgd. Het college geeft daarop geen inhoudelijk antwoord en verwijst naar het vertrouwelijke en niet-openbare onderzoek.

Raad krijgt volgende stap voorgelegd

De beantwoording maakt duidelijk dat Goes vasthoudt aan de ingezette koers: de huidige exploitatie eindigt en er moet een Europese aanbesteding komen. De gemeenteraad wordt vooraf betrokken bij het culturele profiel en de maatschappelijke functie van De Mythe. De precieze voorwaarden waaronder partijen straks kunnen meedingen naar de exploitatie worden de komende tijd verder uitgewerkt. Daarmee staat De Mythe voor een ingrijpende verandering. De huidige exploitatieconstructie bestaat sinds 2011, maar wordt nu beëindigd omdat de gemeente na juridisch advies heeft vastgesteld dat de exploitatie Europees aanbesteed had moeten worden.

'Bezorgd over toekomst cultuuraanbod'

In een reactie op de antwoorden van het college, zegt oppositiewoordvoerder Stan Meulblok (Partij voor Goes) "vooral bezorgd te zijn over de toekomst van het cultuuraanbod in Goes. Want bij theaterprogrammering moet een exploitant optredens vaak al jaren vooruit kunnen boeken, en dat is nu praktisch onmogelijk." Volgens Meulblok komt de uitslag voor hem "niet helemaal als een verrassing" omdat hij vóór de verkiezingen van maart "in het college er al iets van had meegekregen." De Partij van Goes maakte in de vorige bestuursperiode deel uit van de coalitie in Goes. Inhoudelijk wil Meulblok verder niet op de beantwoording reageren. "Maandag komen we als de drie partijen bij elkaar en dan gaan we het er uitvoerig over hebben", zegt hij.

De huidige exploitant, De Mythe BV, was vrijdagmiddag niet bereikbaar voor een reactie.

• Lees ook: 'Oppositie eist opheldering over toekomst De Mythe na opzegging huur'