De geheime gangen van Slot Oostende

GOES - Deze zomer plaatsen we elke zaterdag één van de vele sagen en legenden uit de Bevelanden. Eeuwenlang verteld van generatie op generatie; soms bekend bij enkelingen maar vaak in de vergetelheid geraakt. Vandaag de eerste in de serie Vergeten Volksverhalen: De geheime gangen van Slot Oostende.

Wie oudere Goesenaren vraagt naar de oudste legende van Slot Oostende, krijgt vaak hetzelfde verhaal te horen. Diep onder het middeleeuwse slot zouden geheime gangen lopen. Niet voor soldaten of voorraden, maar voor gravin Jacoba van Beieren (1401-1436). Volgens de overlevering liet Jacoba de onderaardse gangen aanleggen om ongezien haar geliefde te kunnen ontmoeten. Vanuit het slot zou een verborgen doorgang zelfs hebben gelopen naar een kasteel bij 's-Heer Hendrikskinderen. In de donkere nachten, wanneer de stadspoorten gesloten waren, zou de gravin geruisloos onder de grond zijn verdwenen, ver weg van nieuwsgierige blikken. Het is een verhaal dat tot de verbeelding spreekt.

Geen bewijs

De historische werkelijkheid is minder romantisch. Zeker is dat Jacoba van Beieren meerdere keren in Goes verbleef en dat zij een belangrijke rol speelde in de geschiedenis van de stad. Maar of Jacoba, echtgenoot van Frank van Borssele - graaf van Zeeland en Holland, ooit daadwerkelijk op Slot Oostende heeft gewoond, is allerminst zeker. Historische bronnen geven daarvoor geen bewijs. Jacoba woonde vooral in haar kasteel in Sint-Maartensdijk, op het eiland van Tholen.

Afwatering

Ook de mysterieuze gangen blijken een stuk minder geheimzinnig. Bij archeologisch en bouwhistorisch onderzoek zijn wel ondergrondse structuren aangetroffen, maar die worden gezien als voorzieningen voor de afwatering van het slotterrein. Van een kilometerslange vlucht- of liefdestunnel is nooit enig spoor gevonden.

...in de donkere nachten, wanneer de stadspoorten gesloten waren, zou de gravin geruisloos onder de grond zijn verdwenen...

Latere romantisering

Toch is daarmee de legende niet verdwenen. Integendeel. Juist in de negentiende eeuw, toen de belangstelling voor kastelen en ridderverhalen groeide, werden de verhalen rond Jacoba steeds mooier verteld. Ook de eeuwenoude moerbeiboom bij het slot werd aan haar toegeschreven, evenals haar uitzonderlijke talent als boogschutter. De moerbeiboom is in de jaren ‘40 van de vorige eeuw gesneuveld, de stronk ligt in het museum. Bij de restauratie van Slot Oostende is een nieuwe moerbei geplant, als eerbetoon aan Jacoba.

Wie vandaag langs Slot Oostende loopt, ziet dus vooral een monument met een rijke geschiedenis. Maar tussen de eeuwenoude stenen leeft nog altijd een verhaal dat zich niet laat opgraven. En misschien is dat wel de grootste kracht van een échte legende.

Illustratie: Streekomroep De Bevelanden (AI generated)

Bronnen:

• Meertens Instituut / Theo Meder e.a., Verhalen van stad en streek: sagen en legenden in Nederland, en de beschrijving van de mythevorming rond Jacoba van Beieren en Slot Oostende, gebaseerd op Zeeuwse volksverhalen. Tevens bevestigd in de monumentenpublicatie van het Gemeentearchief Goes over de mythen rond Slot Oostende.
• Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed, Monumentenregister Slot Oostende; bouwhistorische en archeologische onderzoeken tonen geen bewijs voor de vermeende geheime gangen en plaatsen de verhalen in hun historische context.