De historische beelden zijn onlangs ontdekt: 'Een sensatie'

Geen feestelijke beelden van de bevrijding, maar van het straffen van 'moffenmeiden' in Goes

9 mei, 2026

door: Han Verbeem

GOES - Het is een historische vondst. In Goes zijn filmbeelden opgedoken van kaalgeknipte vrouwen vlak na de bevrijding van de stad. Op de filmbeelden is te zien hoe op de Grote Markt twee vrouwen door de joelende mensenmenigte worden geleid. De vrouwen worden op het kale hoofd aangeraakt door omstanders. Breed lachende mannen begeleiden hen. Het gebeurde op de dag na de bevrijding van Goes aan het einde van de Tweede Wereldoorlog - meldt Omroep Zeeland.

De beelden zijn uniek. Nooit eerder zijn bewegende beelden van kaalgeknipte 'moffenmeiden' in Zeeland opgedoken. Ook in de rest van Nederland zijn soortgelijke beelden zeldzaam.

'Heel bijzonder'

"Het is heel bijzonder dat deze beelden er nu zijn", zegt historica Ina-Maria Duynhouwer van het Nederlands Instituut voor Oorlogsstudies NIOD. Zij deed onderzoek naar de vergeldingsacties op vrouwen vlak na de bevrijding. "Er is best wel wat fotomateriaal uit Goes van het knippen. En ook uit andere plaatsen uit het land. Videobeelden zijn zeldzaam. Die ben ik in mijn onderzoek in Zeeland en Noord-Brabant niet tegengekomen. Dit zijn unieke beelden."

Familiebezit

Het filmrolletje met de beelden komt uit familiebezit en is onlangs aan het museum in Goes gegeven. "Het filmpje kon niet meer worden afgespeeld, maar het vermoeden was dat er beelden van de bevrijding van Goes op stonden", vertelt Mulders, "We konden ze bekijken nadat we ze hadden gedigitaliseerd." Naast beelden van familie-uitstapjes en kinderen in de tuin waren er inderdaad ook beelden van de bevrijding op te zien. Mulders: "Dat bleken niet de al bekende beelden van feestelijkheden op de markt te zijn, maar het straffen van de moffenmeiden."

Op het korte fragment zijn twee vrouwen te zien van in totaal zeventig vrouwen die op die dag zijn kaalgeknipt. "De jongsten waren vijftien en de oudste was 56 jaar", weet Duynhouwer uit archiefonderzoek. "Wat ze verkeerd hadden gedaan, in elk geval in de ogen van hun tijdgenoten, is dat ze tijdens de oorlog met Duitse militairen waren omgegaan."

Sensatie

Dat er nu ook bewegende beelden zijn, is een geschiedkundige sensatie. "Je ziet de mensen recht in de ogen en de woede van de volksmeute. Ik heb dezelfde mensen op andere filmpjes voorbij zien komen toen ze feest aan het vieren waren", zegt Caspar Mulders van Museum De Bevelanden. "Het is niet dat ik blij ben deze beelden te zien, maar het is heel goed dat ze bewaard zijn."

'Plaatsvervangende schaamte'

Abra Speelman (88) is één van de Goesenaren die er op die dag bij was. "Mijn vriendje kwam mij halen. Hij zei: 'We moeten naar de markt, want ze gaan moffenmeiden kaalscheren'."

"Toen stond op de markt nog een muziektent", vertelt Abra Speelman, "en daarop zagen we dat een vrouw kaalgeknipt werd." Speelman was bijna 7 jaar oud en stond met zijn vriendje op de hoek van de Opril en de Grote Markt. "Ze had zwart haar. Je zag de lokken vallen. Ik zag de knijpbewegingen van de hand, want de tondeuse was nog niet elektrisch."

Rijfelstraat

De vrouw werd daarna vlak langs hen heen door een groepje mannen geleid naar 'het straatje van De Vlijt' (Rijfelstraat). "Die mannen waren aan het joelen. Je weet niet wat je zag." Hij vertelt verder: "Ik kende ze, je zag haar weleens lopen in de stad. Ze viel op omdat ze wat gekromd voorover liep en ook wat schokkende stappen had. We zouden nu zeggen, dat zij een geestelijke beperking had."

Plaatsvervangende schaamte

De twee jongens zijn niet lang blijven kijken. "We zijn naar huis gegaan. Ik was bijna zeven jaar maar had wel door dat het niet oké was", vertelt Speelman. "Iemand om welke reden dan ook zo vernederen en dan joelend afvoeren, ik vond dat dat niet kon. Ik had plaatsvervangende schaamte en dat is nooit weggegaan."

Dat er die dag zeventig meisjes en vrouwen zijn kaalgeknipt vindt hij schokkend. "Dat heb ik nooit geweten. En dat in een stadje dat toendertijd maar 11.000 inwoners had."

Kaalknippen

Het kaalknippen van zogenoemde 'moffenmeiden' was een structureel verschijnsel na de oorlog. Het gebeurde in veel plaatsen in Nederland en in Zeeland. Het vond ook plaats in Vlissingen en in dorpen zoals 's Heer Abtskerke, waar een meisje van 14 werd kaalgeknipt. In Middelburg verbood de plaatselijke Britse commandant het kaalknippen van vrouwen.

"Het was een straf die plaatsvond zonder dat ze verhoord waren door de politie. Het was, zoals we dat in de literatuur noemen, een volksgericht", vertelt historica Duynhouwer. "In Goes zijn de vrouwen pas twee maanden later verhoord door de politie. Daarna kregen de meesten nog een aantal maanden huisarrest."

Straf voor losse seksuele moraal

Het straffen van meisjes en vrouwen gebeurde niet alleen omdat ze 'fout' waren of hadden gecollaboreerd, het had ook een seksuele component, vertelt Duynhouwer. "Er werden bepaalde rollen van vrouwen verwacht en de bevolking had het idee dat zij daar niet aan voldeden. Het feit dat ze en met de vijand gingen en ook nog werden verdacht van een losse seksuele moraal maakte dat ze dubbel werden aangekeken."

Dit is een bericht in samenwerking met Omroep Zeeland.