GOES – Jacqueline Spijkerman klopte voor haar genealogisch onderzoek naar de familie Posset dit jaar aan bij het Gemeentearchief van Goes. Resultaat: een opmerkelijk verhaal over een man die zijn vrouw vermoordde en een baby die achterbleef.

Het verhaal begint aan het einde van de achttiende eeuw. In de nacht van 11 op 12 september 1796 wordt Johannes Bernardus Posset in Goes opgepakt. Verstoring van de openbare orde, zo heet het. Johannes is als tamboer met het leger naar Goes gekomen en leert daar Pietronella Verplakke kennen. Ze trouwen. Johannes heeft dan al het een en ander op zijn kerfstok. In het leger staat hij niet bepaald te boek als een rolmodel. Hij maakt ruzie en is ook al eens zonder toestemming weggelopen. Een rechter heeft hem daar al eens voor ‘gecorrigeerd’.

Luister hier naar de reportage die verslaggever Peter van den Assem hierover maakte met Annabel Reins van het Gemeentearchief Goes:

GIJZELKAMER

En dan komt die nacht van 11 op 12 september 1796. De stedelijke garde pakt Johannes op, nadat hij ergens de boel op stelten heeft gezet. De garde neemt hem mee naar de zogenoemde ‘gijzelkamer’ van het oude stadhuis. Dat is een ruimte die zich metershoog onder het dak bevindt. Mensen die nog niet veroordeeld waren, werden daar opgesloten tot de tijd aanbrak om voor de rechter te verschijnen. Als echtgenote Pietronella een verzoek indient om hem in die gijzelkamer te bezoeken, krijgt ze toestemming. En wat er dan gebeurt…

ONDER HET RAAM GEVONDEN

“Het is eigenlijk een groot mysterie”, zegt Annabel Reins van het Gemeentearchief. “We weten dat ze in die gijzelkamer is gekomen. En in het vonnis lezen we dat ze later, onder het raam, buiten wordt gevonden.” Op de Grote Markt dus. Uit het metershoge raam van de gijzelkamer gevallen. Dood.

En ja, dat is een mysterie. Want hoe is dat precies gebeurd? En hoe is het mogelijk dat dat raam van die gijzelkamer gewoon open kon? Er zaten in die ruimte mensen opgesloten! Dan verwacht je niet dat ze door een raam naar buiten kunnen. Hebben Johannes en Pietronella ruzie gekregen? Heeft Johannes zijn vrouw daarom het raam uitgeduwd? Er zijn heel wat vraagtekens.

Hierboven: het oude stadhuis op de Grote Markt in Goes. De pijl wijst op het raam waar Pietronella Verplakke uit gevallen is. Hieronder: Annabel Reins voor ‘het raam’ in de voormalige gijzelkamer. Foto’s © Streekomroep De Bevelanden

GEGESELD EN VERBANNEN

Maar voor de aanklager en de rechter is de zaak blijkbaar klip en klaar: Johannes heeft zijn echtgenote het raam uitgeduwd. Hoewel hij dat tijdens zijn verhoor steevast blijft ontkennen. Wel geeft hij toe dat hij eerder koffie, tabak en brons heeft gestolen en dat Pietronella heeft geholpen om die gestolen spullen te helen.

“Opvallend is dat de eis tegen hem zwaarder is dan de straf die hij uiteindelijk krijgt”, zegt Annabel Reins. “De eis was dat hij publiekelijk gegeseld zou worden. Tot bloedens toe, staat erbij. Vervolgens zes jaar tuchthuis, om daarna voor dertig jaar uit Zeeland verbannen te worden.” Maar de rechter is ‘mild’ wanneer hij de strafmaat bepaalt. “In het vonnis lezen we dat hij wel gegeseld wordt, maar dat dat in het voorportaal van het stadhuis gebeurt. Dus niet publiekelijk. Die schaamte blijft hem bespaard. En naar dat tuchthuis hoeft hij ook niet. Wel wordt hij levenslang uit de provincie Zeeland verbannen.” En zo geschiedde…

WEESHUIS

Maar daarmee is het verhaal nog niet ten einde. Want Johannes en Pietronella hebben een dochtertje, Maria Theodora. Als het drama in de gijzelkamer zich afspeelt, is ze nog geen zes maanden oud. Hoe en waar zij de eerste twee jaren van haar leven doorbrengt, weten we niet. Mogelijk heeft de familie de zorg voor het kind tijdelijk op zich genomen. Ze duikt op 1 januari 1798 op in de archieven. Uit stukken blijkt dat ze dan wordt ingeschreven in het weeshuis. Maar daar gaat ze niet naartoe. Nog niet.

BRIEF

Dochter Maria wordt vanaf begin 1798 ‘uitbesteed’, zoals dat toen heette. “Uitbesteed wil zeggen dat die kinderen in een gastgezin terecht kwamen”, licht Annabel Reins toe. “En die gezinnen kregen daar een vergoeding voor. Misbruik en uitbuiting zaten in die tijd in een klein hoekje. Waar Maria toen terecht is gekomen en hoe het met haar gegaan is, weten we niet. Daar is helaas geen materiaal van.”

Stukken in het gemeentearchief maken wel duidelijk dat Maria vanaf 1801 alsnog in het weeshuis terecht komt. Ze is dan (ongeveer) vijf jaar oud. Ook blijkt dat ze daar tot 1815 blijft. In dat jaar neemt haar leven plotseling een andere wending. Want op 14 februari komt er een brief binnen bij het weeshuis. Een brief van haar vader, Johannes Bernardus Posset. De man die beschuldigd is van de moord op haar moeder, bijna twintig jaar eerder. En daarvoor ‘tot bloedens toe’ gegeseld is en voor het leven verbannen uit Zeeland.

De brief die Johannes Posset aan het weeshuis schreef, is bewaard gebleven in het Gemeentearchief Goes. © Streekomroep De Bevelanden

VERLOF

En ook die brief van Johannes ligt in het gemeentearchief van Goes. Hij woont – zo blijkt uit de brief - inmiddels in Amsterdam. “Hij vraagt de leiding van het weeshuis of zijn dochter Maria Theodora voor een maand verlof kan krijgen en bij hem in Amsterdam kan komen”, zegt Annabel Reins, die de brief voor zich heeft liggen. “De brief komt op 14 februari 1815 bij het weeshuis binnen en de volgende dag vertrekt Maria al naar Amsterdam.”

Ze is dan achttien jaar oud. Hoe het daar verder met haar gaat, weten we niet. Hoe het verder is gegaan met Johannes Posset evenmin. Maar wellicht dat daar meer duidelijk over wordt, want Jacqueline Spijkerman, die de genealogie van de familie Posset onderzoekt, gaat ook in Amsterdam de archieven in.

Annabel Reins: “Zonder Jacqueline had ik dit niet gevonden. Zij gaf de aanleiding voor dit onderzoek, stelde de vragen. Zij gaf mij ook de informatie dat Johannes en Pietronella een dochter hadden. Zij is cruciaal geweest in deze vondsten. Ik ben heel benieuwd wat haar werk nog gaat opleveren.”