In het hart van het archief: op zoek naar de vergeten dokter uit Goes

GOES – Diep verscholen in het depot van het Gemeentearchief in Goes ligt een boek dat bijna niemand kent, maar dat alles vertelt over een van de meest intrigerende artsen die Zeeland ooit heeft voortgebracht. Twee kolossale delen, met de hand gebonden, vol originele foto’s, brieven en overdenkingen: de autobiografie van dokter A.W. van Renterghem (1845–1939), ooit huisarts in Goes, later pionier op het grensvlak van geneeskunde en psyche.

In de stille archiefruimte, omringd door rijen dozen en kasten vol verleden, legt archivaris Frank de Klerk voorzichtig zijn hand op het bijzondere werk. “Dit zijn geen gewone boeken. Er zijn er slechts tien van gemaakt, dit is nummer zeven, speciaal geschonken aan het stedelijk archief van Goes”, vertelt hij. “Ze lagen jarenlang verzegeld. Pas in 1975 mocht er voor het eerst weer in worden gebladerd.”

EEN DOKTER MET LEF

Van Renterghem is allesbehalve een doorsnee plattelandsdokter. Vanuit Goes zoekt hij aansluiting bij de internationale medische avant-garde. Hij experimenteert met hypnose en is een van de eersten in Nederland die zich verdiept in parapsychologie en de psychoanalyse. Met de bekende Freud als zijn voorbeeld. In zijn autobiografie schrijft hij hoe hij diens werk vertaalt en van commentaar voorziet.


Archivaris Frank de Klerk © Mila-Swann van der Raaf, Streekomroep De Bevelanden

“Hij was zijn tijd ver vooruit”, zegt De Klerk. “Hij correspondeerde met medische vernieuwers in Frankrijk, had belangstelling voor alternatieve therapieën, en schreef openhartig over zijn patiënten – wat toen nog kon, maar later juist reden was om het boek tijdelijk af te schermen.”

EEN VERGETEN PIONIER

Dat Goes de geboorteplaats was van deze vooruitstrevende arts, is vandaag nauwelijks nog ergens aan af te lezen. “Geen straatnaam, geen gedenksteen”, merkt de archivaris op. “Toch was dit een man die zijn geboortestad op een bijzondere manier met de wereld verbond.”

Dat er slechts tien exemplaren van zijn autobiografie zijn gedrukt, maakt het werk extra bijzonder. Enkele jaren geleden verscheen er een herdruk in een beperkte oplage van honderd stuks, allemaal snel vergeven aan instellingen en geïnteresseerden. “Maar dit origineel, met foto’s en persoonlijke aantekeningen, blijft uniek”, aldus De Klerk.

VAMPIERBESTRIJDER?

Van Renterghem was zó uitzonderlijk dat zijn kleinzoon in de jaren dertig zelfs beweerde dat zijn grootvader model stond voor professor Abraham Van Helsing, de vampierjager uit Bram Stokers roman Dracula. “Dat is natuurlijk een mooie theorie”, glimlacht De Klerk, “maar bewijs hebben we daar niet voor. Wat wel vaststaat, is dat hij zijn leven met enorme toewijding heeft vastgelegd.”

TERUG NAAR DE BRON

Wie door de vergeelde bladzijden bladert, leest hoe Van Renterghem zijn loopbaan beschrijft, beginnend als jonge arts in Goes tot zijn werk in Amsterdam, waar hij zich helemaal stortte op de geestelijke gezondheidszorg. Het tweede deel van zijn autobiografie is dikker dan het eerste en getuigt van zijn intensieve zoektocht naar nieuwe medische inzichten. “We overwegen zeker om dit werk te digitaliseren”, zegt De Klerk. “Het zou waardevol zijn voor historici, medici én geïnteresseerden wereldwijd.”

Lees morgen deel I uit de serie over over de vergeten dokter A.W. van Renterghem.

De wonderlijke onderzoeker, professor Abraham Van Helsing, zou zomaar gebaseerd kunnen zijn op de Zeeuwse dokter Albert Willem van Rentherghem. (Afbeelding ter illustratie, © Streekomroep De Bevelanden / AI generated)

Wie was Abraham Van Helsing?

Abraham Van Helsing is een personage uit de beroemde roman Dracula (1897) van de Ierse schrijver Bram Stoker. Van Helsing is een Nederlandse professor en arts met een brede kennis van geneeskunde, psychologie en het occulte. Hij is degene die ontdekt dat graaf Dracula een vampier is en leidt de strijd om hem te vernietigen. Van Helsing staat bekend als scherpzinnig, belezen en moedig – een man die wetenschap en geloof combineert in zijn gevecht tegen het kwaad. Sommige onderzoekers menen dat Stoker zich baseerde op een echt bestaand figuur… misschien zelfs op dokter Van Renterghem uit Goes.