GOES – Een informatiebord aan de Singelstraat in Goes laat zien dat er eeuwen terug op die plek een klokhuis heeft gestaan. Tegenover de Grote of Maria Magdalenakerk. En in die toren hing de klok Merten, die het ritme van het dagelijkse leven bepaalde, maar ook als noodklok dienst deed.

Het informatiebord hangt pal naast de geldautomaat in de Singelstraat. Beter gezegd, sinds deze zomer hangt het er opnieuw. In 2022 werd het op initiatief van de Stichting StichtLicht daar al opgehangen. Maar een storm blies het bord van zijn plek, waarna het onherstelbaar beschadigd was.

Luister hieronder naar het gesprek dat Peter van den Assem hierover had met Anneke van Waarden-Koets van ’t Gilde de Bevelanden:

FUNDAMENTEN

Vanuit ’t Gilde De Bevelanden, dat onder meer de historische stadswandelingen in Goes organiseert kwam het verzoek om toch weer zo’n bord te plaatsen. Op dezelfde plek, waar dus ooit die klokkentoren stond. “Wij maakten dankbaar gebruik van dat bord”, zegt Anneke van Waarden-Koets van ’t Gilde de Bevelanden. “Want als gids praat je ook over dingen die je vandaag niet meer kunt zien. Maar die wel bij de geschiedenis van de stad horen.”

Zoals de fundamenten van het klokhuis. In 1970 werden die zichtbaar toen de fabriek die er stond werd afgebroken om er een bankgebouw neer te zetten. Een foto van de fundamenten is op het informatiebord te zien.

En er is meer te zien op het bord. Zoals een beeltenis van Maria Magdalena, de stadspatrones van Goes. Maria is te zien met haar zalfpot en lange haren, waarmee ze de voeten van Jezus waste. Het is de oudste afbeelding van Maria Magdalena in Goes. Eind vijftiende eeuw aangebracht op de klok Merten.

Maria Magdalena op de klok Merten. © foto: Frank de Klerk

BRAND

Merten werd in 1484 geleverd voor het klokhuis. Hij werd vooral gebruikt om de uren en de tekens voor de missen in de kerk aan te geven. Maar hij heeft ook zeker als noodklok gediend. Zoals in 1618, toen een brand, veroorzaakt door een niet al te attente dakdekker een groot deel van de Grote of Maria Magdalenakerk verwoestte.

“Het vuur sloeg door het dak heen”, zegt Anneke. “Later is daar een glas-in-loodraam van gemaakt, maar ook daar is alleen afbeelding van over. In de Notre Dame gebeurde ook zoiets met werkzaamheden aan het dak (april 2019, red.).  Toen ik die beelden zag dacht ik: ‘Zo moet dat ook geweest zijn in 1618, toen het dak van de Grote of Maria Magdalenakerk in brand vloog.’”

TWEEDE WERELDOORLOG

Het klokhuis werd in 1661 afgebroken. Het had geen functie meer. En de klok Merten? Die is er nog! Maar het scheelde niet veel of de klok was voor de eeuwigheid verloren gegaan. Merten verhuisde na de afbraak van het klokhuis naar de toren van het Goese stadhuis op de Grote Markt. En enkele eeuwen later brak de Tweede Wereldoorlog uit…

De Duitsers konden het brons wel voor andere doeleinden gebruiken en vorderden diverse klokken, waaronder Merten. Per schip ging het richting het IJsselmeer. Daar vond een sabotageactie plaats en het schip zonk.

“Na de bezetting zijn het schip en de klokken weer boven water gehaald”, vertelt Anneke. “En klok Merten kwam daar ook tevoorschijn. Hij is netjes opgeknapt en weer opgehangen in de stadhuistoren. Sindsdien laat hij zijn zware stem weer over de stad klinken.”

Het is maar een van de verhalen die de stadsgidsen van ’t Gilde de Bevelanden kunnen vertellen. Tot en met oktober verzorgen de gidsen iedere woensdagmiddag vanaf 14.00 uur gratis een historische rondwandeling. Het vertrekpunt is voor het Historisch Museum De Bevelanden aan de Singelstraat.

Klok Merten hangt in de westelijke toren van het oude stadhuis van Goes. © foto: Streekomroep De Bevelanden, Peter van den Assem