‘Nieuwe EU-regels veranderen de discussie over PFAS-normen’

HANSWEERT / DEN HAAG - Tijdens de rechtszaak over PFAS-vervuiling, die deze week plaatsvond bij de rechtbank in Den Haag, heeft landsadvocaat Edward Brans uitgelegd dat de huidige Nederlandse regels voor PFAS in water waarschijnlijk binnenkort worden vervangen door nieuwe Europese afspraken. Daardoor zou 'het hele speelveld veranderen' rondom PFAS - aldus de raadsman van de Staat der Nederlanden. In Zeeland speelt PFAS vooral in en rondom de Westerschelde. De stichting Gezond Water in Hansweert is één van de milieuorganisaties die de zaak heeft aangespannen. Zij vinden dat de Rijksoverheid zich té afwachtend opstelt bij de PFAS-aanpak.

De landsadvocaat, die in de PFAS-zaak de Staat verdedigt, wijst erop dat Nederland binnen de bestaande regels al kan afwijken van de grenswaarden in water. Dat kan op plekken waar de vervuiling zo oud en hardnekkig is dat het simpelweg niet haalbaar is om aan de norm te voldoen, of waar dat extreem kostbaar zou worden.

Doelverlaging

Deze uitzondering, ook wel doelverlaging genoemd, is bedoeld voor wateren die al lang geleden zijn vervuild, zoals in het geval van PFOS. De benaming 'PFOS' staat voor perfluoroctaansulfonaten, een type chemische stof uit de bredere PFAS-groep. Deze stoffen zijn ontworpen om vuil, water en vet af te stoten, waardoor ze vroeger veel werden gebruikt in producten zoals regenkleding, pannen, en vooral in blusschuim. 

Nieuwe PFAS-regels Europa

Volgens de landsadvocaat is deze discussie echter ingehaald door ontwikkelingen in Brussel, zo betoogde hij dinsdag voor de rechtbank. Europese landen zouden namelijk een politiek akkoord hebben bereikt over nieuwe regels die niet langer één strikte norm voor PFOS hanteren, maar een gezamenlijke norm voor aanpak van de 25 meest problematische PFAS-stoffen. PFOS valt daar dus onder, aldus de landsadvocaat.

Ook voor PFBS?

Onduidelijk is of ook PFBS (perfluorbutaansulfonzuur) op deze lijst komt, de chemische stof die Sabic via een pijpleiding bij Waarde in de Westerschelde loost. Daarvoor heeft het bedrijf uit Bergen op Zoom nu nog een Brabantse milieuvergunning. Stichting Gezond Water wil zo snel als mogelijk duidelijkheid hierover, zegt bestuurslid Egbert Lobée in een reactie.

De verwachting is dat deze nieuwe regels in februari 2026 officieel worden vastgesteld, aldus Brans. Alle EU-landen moeten ze vervolgens vóór eind 2027 omzetten in hun eigen wetgeving.

Deadline naar 2039, ruimte voor uitstel

De nieuwe Europese norm moet uiterlijk in 2039 worden gehaald. Net als nu blijven er mogelijkheden bestaan om extra tijd te krijgen of lagere doelen vast te stellen voor specifieke watergebieden. Dit kan bijvoorbeeld wanneer het technisch niet mogelijk is de verontreiniging sneller terug te dringen.

‘Uitgaan van nieuwe regels’

De Rijksoverheid erkent dat er in theorie altijd een kans is dat de nieuwe regels uiteindelijk niet worden vastgesteld, maar noemt die kans zeer klein. Volgens de landsadevocaat moet de rechter er daarom van uitgaan dat de wijziging van de Kaderrichtlijn Water daadwerkelijk doorgaat. Dat zou logisch zijn, zegt hij, omdat PFAS in heel Europa een groot probleem is en er brede steun is voor strengere, maar praktisch toepasbare regels.

Reactie Stichting Gezond Water

Stichting Gezond Water vindt het echter "bedenkelijk dat de Staat inzet op doelverlaging", zegt stichtingbestuurder Egbert Lobée. Hij "begrijpt enigszins" het argument van de Landsadvocaat, dat de verwijdering van álle PFAS-verontreiniging uit het milieu te kostbaar is. "Ondenkbaar is het echter, dat de verotreiniging gewoon door mag blijven gaan van de Staat. Waarom geeft de overheid nog nu  steeds vergunningen af voor lozingen van industriele grootvervuilers, zoals Sabic en het Limburgse CFS?" De waterstichting uit Hansweert zegt geen zicht te hebben op de lijst van 25 PFAS-stoffen die het Rijk wil aanpakken. "Kennelijk is het een voorlopige lijst die nog niet is vrijgegeven", merkt Lobée op. Dat maakt de discussie er volgens hem niet transparanter op. "Want welke som norm gaat dan gelden voor 2039?"

Inbreukprocedure

De Europese Commissie voert sinds 2024 overigens een inbreukprocedure tegen Nederland omdat ons land de Kaderrichtlijn Water (KRW) niet goed naleeft. Die Europese regels verplichten landen om hun waterkwaliteit op orde te brengen en elke zes jaar een nieuw stroomgebiedbeheerplan te maken, inclusief maatregelen om vervuiling en wateronttrekking te beperken.

Volgens de Commissie schiet Nederland hierin tekort. De belangrijkste kritiekpunten:

• Vergunningen voor wateronttrekking en lozingen kunnen in Nederland voor onbepaalde tijd worden verleend. Daardoor worden ze niet automatisch opnieuw beoordeeld.

• Ook vergunningen onder algemene regels worden niet regelmatig geëvalueerd, terwijl dat volgens de KRW wel moet.

• De EU vindt dat er daardoor te weinig zicht is op de impact van menselijk handelen op de waterkwaliteit.