Nieuwsanalyse - De regenboog: één symbool, verschillende betekenissen

GOES / KRUININGEN - De regenboogvlag hangt bij gemeenten in de Bevelanden als teken van acceptatie en solidariteit met de LHBTIQ+-gemeenschap. Maar de regenboog heeft ook een diepgewortelde betekenis in het christendom: het teken van Gods verbond met Noach na de zondvloed. Dat hetzelfde symbool vanuit verschillende tradities wordt gebruikt, waarbij het soms schuurt.  Want een basisschool met De Regenboog in de naam, om maar een voorbeeld te noemen, heeft niets met Pride te maken en juist alles met christelijke gezinswaarden. Vooral vanuit protestants-christelijke kring bestaat er bezwaar tegen het gebruik van de regenboog voor de Pridebeweging.

De huidige regenboogvlag staat internationaal symbool voor de zichtbaarheid, gelijkwaardigheid en acceptatie van onder anderen lesbische, homoseksuele, biseksuele, transgender, intersekse en queer (LHBTIQ) personen. De vlag werd in 1978 ontworpen door de Amerikaanse kunstenaar Gilbert Baker voor de homorechtenbeweging in San Francisco.

Regenboog als teken van LHBTIQ+ acceptatie

De kleuren staan voor de diversiteit van mensen en de gemeenschap. In de loop der jaren is de vlag uitgegroeid tot een herkenbaar teken van de strijd tegen discriminatie en voor gelijke rechten. Gemeenten die de vlag hijsen rond Coming-Outdag (Coming Out Day), op 11 oktober, willen daarmee laten zien dat iedereen zichzelf moet kunnen zijn en dat seksuele oriëntatie of genderidentiteit geen reden mag zijn voor uitsluiting. De vlag wordt ook gezien als teken van solidariteit. Het gaat daarbij niet alleen om de persoonlijke identiteit van inwoners, maar ook om een signaal af te geven dat iederéén welkom is in de samenleving en mag meedoen. Omdat 11 oktober dit jaar op een zondag valt, en de gemeentehuizen dan gesloten zijn, wordt in de Bevelanden het moment een dag uitgesteld naar 12 oktober - of, zoals in Borsele, vervroegd naar vrijdag 9 oktober.

Regenboog als teken van Gods verbond

In de christelijke traditie gaat de betekenis van de regenboog terug tot de Bijbel en daarmee tot Gods Woord. In het Bijbelboek Genesis verschijnt de regenboog na de zondvloed, waarbij Noach (in sommige vertalingen gespeld als Noah), zijn gezin en de dieren in de ark worden gered. Nadat het water is gezakt, sluit God een verbond met Noach en alle levende wezens: de aarde zal niet opnieuw door een allesvernietigende watervloed worden getroffen. De regenboog is daarvan het zichtbare teken. Het gaat dus in de eerste plaats om Gods belofte aan de schepping, niet om een symbool voor een bepaalde groep mensen of levenswijze.

In de Statenvertaling, Genesis 9:13-17, staat onder meer:

'Mijn boog heb Ik gegeven in de wolken; die zal zijn tot een teken des verbonds tussen Mij en tussen de aarde.' (Genesis 9:13)

En in vers 16 en 17 wordt de betekenis herhaald:

'Zo zeide dan God tot Noach: Dit is het teken des verbonds, dat Ik opgericht heb tussen Mij en tussen alle vlees, dat op de aarde is.' (Genesis 9:17).

Voor veel christenen is de regenboog daarmee een teken van Gods trouw, genade en belofte. De regenboog wordt in deze Bijbeltekst niet letterlijk een teken van verzoening genoemd, maar staat voor het verbond dat God na het oordeel van de zondvloed met de aarde sluit.

Reformatorische visie huwelijk en gezin

Ook andere teksten zijn van belang voor de reformatorische visie op huwelijk en gezin. Genesis 2:24 beschrijft hoe een man zijn vader en moeder verlaat, zijn vrouw aanhangt 'en zij tot één vlees worden'. En in het Nieuwe Testament verwijst Mattheüs 19:4-6 naar de schepping van man en vrouw en naar het huwelijk als een verbintenis. Efeze 5:22-33 beschrijft de verhouding tussen man en vrouw binnen het huwelijk, met Christus en de gemeente als geestelijk voorbeeld.

In de traditionele reformatorische uitleg vormen deze teksten een belangrijke basis voor de opvatting dat het huwelijk tussen man en vrouw de door God bedoelde vorm van het huwelijk is. Binnen deze visie wordt het gezin gezien als een belangrijke bouwsteen van de samenleving.

Dat is ook een reden waarom de SGP en sommige andere reformatorische christenen moeite hebben met de regenboogvlag wanneer die wordt gebruikt om de acceptatie van alle seksuele relaties en genderidentiteiten uit te dragen. Zij verbinden het symbool van de regenboog aan Gods verbond en aan een

Bijbelse visie op huwelijk en seksualiteit.

De betekenissen sluiten elkaar niet automatisch uit. Christenen kunnen de Bijbelse betekenis van de regenboog onderschrijven en tegelijkertijd vinden dat LHBTIQ+-personen respect en gelijke behandeling verdienen. Omgekeerd hoeft iemand die de Pridevlag draagt, geen religieuze betekenis aan de regenboog toe te kennen. De discussie ontstaat vooral wanneer de vlag niet alleen als teken van solidariteit wordt gezien, maar ook als uitdrukking van opvattingen over relaties, seksualiteit en identiteit waarmee bepaalde geloofsgemeenschappen het oneens zijn.

Vrijheid, geloof, gelijkwaardigheid

Wanneer ook Bevelandse gemeenten rond Coming-Outdag de regenboog- of Pridevlag hijsen, geven zij daar een publieke betekenis aan: zij willen laten zien dat LHBTIQ+-inwoners erbij horen en dat discriminatie niet wordt geaccepteerd. Voor inwoners met een reformatorische achtergrond kan dezelfde regenboog een verwijzing zijn naar het verbond van God met Noach. Sommigen ervaren het gebruik van de vlag voor de Pridebeweging als strijdig met hun geloofsovertuiging, terwijl anderen beide betekenissen naast elkaar kunnen laten bestaan.

Uiteindelijk gaat het over ménsen

Al met al is de regenboog geen exclusief symbool van één traditie. De Bijbelse betekenis bestaat al duizenden jaren in de religieuze overlevering; de regenboogvlag als herkenbaar symbool van de LHBTIQ+-beweging ontstond in de twintigste eeuw. De maatschappelijke discussie gaat daarom niet alleen over een vlag, maar ook over de manier waarop mensen vrijheid, geloof, gelijkwaardigheid en de rol van de overheid in een diverse samenleving begrijpen.