Reimerswaal onderzoekt cameratoezicht: pilot Krabbendijke onzeker

KRUININGEN / KRABBENDIJKE - Burgemeester Jan Luteijn had het al aangekondigd tijdens de raadsvergadering van dinsdag: het onderzoeksrapport naar de mogelijkheden van cameratoezicht. De gemeenteraad heeft ook de wens uitgesproken om tijdens de jaarwisseling 2026-2027 een proef te houden in het centrum van Krabbendijke. Of die camera’s er daadwerkelijk komen, is nog niet duidelijk. Cameratoezicht mag namelijk alleen worden ingezet als daar een aantoonbare noodzaak voor is, blijkt uit het onderzoek. Een eerdere proef met toezicht in Krabbendijke had bovendien weinig effect, zo blijkt.

Het onderzoek naar cameratoezicht komt voort uit het bestuursakkoord 2026-2030. Daarin is afgesproken om de mogelijkheden voor zowel tijdelijk als permanent cameratoezicht te onderzoeken. Het Reimerswaalse college kijkt daarbij naar gemeentelijke camera’s voor handhaving van de openbare orde. Het gaat dus niet om particuliere beveiligingscamera’s of camera’s van ondernemers.

Alleen bij structurele overlast

De burgemeester kan op basis van de Gemeentewet besluiten om camera’s te plaatsen op openbare plekken. Dat mag alleen als cameratoezicht noodzakelijk is om de openbare orde te handhaven. Er moet sprake zijn van concrete problemen of een ernstige dreiging daarvan, zo staat in het rapport te lezen. De aanwezigheid van camera’s mag dus niet alleen bedoeld zijn om mensen af te schrikken of om in het algemeen de veiligheid te vergroten. Ook mogen gemeentelijke camera’s niet zomaar worden ingezet om strafbare feiten op te sporen.

Bij elk besluit moet de burgemeester aantonen waarom cameratoezicht nodig is. Daarbij wordt gekeken of de maatregel in verhouding staat tot het probleem en of er geen minder ingrijpende oplossingen zijn. Denk bijvoorbeeld aan extra toezicht door politie of handhavers. De burgemeester neemt zo'n besluit altijd in samenspraak met de politie en met het Openbaar Ministerie, zo benadrukt het college.

Tijdelijk of permanent

Cameratoezicht kan op twee manieren worden ingezet. Bij structurele problemen, bijvoorbeeld in een uitgaansgebied waar regelmatig geweld voorkomt, kan permanent cameratoezicht een mogelijkheid zijn.

Tijdelijk cameratoezicht is bedoeld voor situaties waarin op een bepaalde plek gedurende een beperkte periode ernstige veiligheidsproblemen spelen. Dat kan bijvoorbeeld tijdens evenementen of bij plotselinge onrust in een woonwijk. De camera’s moeten wél worden verwijderd zodra de noodzaak voor cameratoezicht verdwijnt. Als de gemeente de maatregel wil verlengen, moet opnieuw worden beoordeeld of aan alle voorwaarden wordt voldaan.

Privacy en kosten

Cameratoezicht is een ingrijpende maatregel, omdat het de privacy van inwoners aantast. Daarom gelden strenge wettelijke regels. De gemeente moet vooraf onder meer onderzoeken welke risico’s er zijn voor de privacy van inwoners. Ook moet duidelijk worden aangegeven waar camera’s hangen.

De politie is verantwoordelijk voor de verwerking van de camerabeelden. Het rechtstreeks bekijken van beelden vraagt bovendien extra personeel. Dat maakt cameratoezicht niet alleen een juridische, maar ook een organisatorische en financiële afweging. De kosten bestaan onder meer uit de aanschaf en plaatsing van camera’s, de benodigde verbindingen, het beheer en het onderhoud. Ook het toezicht op de beelden vraagt capaciteit.

Eerdere proef leverde weinig op

Reimerswaal heeft al ervaring met tijdelijk cameratoezicht. Tijdens de jaarwisselingen van 2016-2017, 2017-2018 en 2018-2019 stonden camera’s in het centrum van Krabbendijke.

Uit evaluaties met de politie, brandweer en gemeente bleek destijds geen meetbaar positief effect op het verloop van de jaarwisseling. De beelden waren bovendien moeilijk te beoordelen. Het was donker en het vreugdevuur zorgde voor overbelichting. Ook de zwakke internetverbinding had invloed op de beeldkwaliteit. De beelden waren daardoor niet bruikbaar voor het opsporen van strafbare feiten. De gemeente concludeerde dat de camera’s niet hadden bijgedragen aan een betere handhaving van de openbare orde.

Motie vuurwerkoverlast

Ook in 2023 is in het gemeentehuis de mogelijkheid van cameratoezicht tijdens de jaarwisseling besproken. Aanleiding was een motie over vuurwerkoverlast van de Reimerswaalse raad. De burgemeester legde de vraag voor aan de lokale driehoek, waarin de gemeente, politie en het Openbaar Ministerie overleggen. De politie en het Openbaar Ministerie adviseerden toen tegen cameratoezicht. Volgens hen was er geen sprake van ernstige openbare ordeproblemen die de inzet van camera’s noodzakelijk maakten. De burgemeester besloot daarom geen camera’s te plaatsen. Ook in andere Bevelkandse en Zeeuwse gemeenten zijn de ervaringen met cameratoezicht tijdens de jaarwisseling niet eenduidig.

Borsele

In Borsele bleven de locaties met camera’s tijdens de eerste twee jaarwisselingen relatief rustig. Tegelijkertijd verplaatste de overlast zich naar plekken zonder camera’s. Nadat camera’s waren vernield en het Openbaar Ministerie en de privacyfunctionaris kritisch waren geworden over de noodzaak, besloot de gemeente vanaf de jaarwisseling 2024-2025 te kiezen voor extra toezichthouders op straat.

Kapelle

In Kapelle nam het aantal meldingen van overlast en vuurwerk in de directe omgeving van de camera’s af. Ook daar verplaatste de overlast zich echter naar gebieden buiten het bereik van de camera’s. De gemeente stopte in 2023 met deze vorm van toezicht.

Middelburg

En Middelburg zag tijdens een proef in Arnemuiden juist meer escalaties en spanningen ontstaan. Ook werden de camera’s vernield. Terneuzen constateerde tijdens twee jaarwisselingen in Sluiskil dat het relatief rustig bleef, maar kon niet vaststellen of dit door de camera’s kwam of door de combinatie met andere maatregelen.

'Geen wondermiddel'

Camera's zijn geen wondermiddel, constateert het Reimerswaalse college. Uit onderzoek van het Wetenschappelijk Onderzoek- en Datacentrum (WODC) uit 2022 zou bovendien blijken dat er weinig betrouwbaar bewijs is voor de effectiviteit van tijdelijk cameratoezicht. Evaluaties zijn schaars en de beschikbare onderzoeken laten volgens het WODC geen overtuigend positief beeld zien.

Camera’s kunnen wel helpen om incidenten sneller te signaleren. Daardoor kunnen politie en handhaving mogelijk sneller in actie komen. Ook kan de zichtbare aanwezigheid van camera’s bij bepaalde vormen van overlast en criminaliteit een afschrikkende werking hebben.

Bredere aanpak

Volgens de gemeente Reimerswaal werkt cameratoezicht vooral, wanneer het onderdeel is van een bredere aanpak. Extra toezicht op straat, jongerenwerk, betere verlichting en een goede inrichting van de openbare ruimte kunnen daarbij een rol spelen. Ook moet achteraf worden onderzocht of de maatregel daadwerkelijk effect heeft gehad.

• Lees oo: Cameramotie zet begrotingsdebat op scherp: 'Niet hoe we met elkaar omgaan'