Rekenkamer: handhaving energiebesparing werkt, maar Reimerswaal wil geen dwang

KRUININGEN - De handhaving van de energiebesparingsplicht bij bedrijven in Zeeland is effectief, maar gebeurt nog veel te weinig. Dat is de belangrijkste conclusie van een gezamenlijk onderzoek van de Zeeuwse rekenkamers. Bij ongeveer 80 procent van de gecontroleerde bedrijven werden overtredingen vastgesteld. Toch leidt het rapport deze week in de raadsvergadering in Reimerswaal niet alleen tot instemming, maar ook tot een stevig debat over de vraag hoe ver de overheid mag gaan in het afdwingen van verduurzaming.

De energiebesparingsplicht verplicht bedrijven en instellingen om energiebesparende maatregelen te nemen die zich binnen vijf jaar terugverdienen. Volgens de onderzoekers blijkt uit de controles dat veel ondernemingen die maatregelen niet uit zichzelf uitvoeren. Handhaving blijkt daarom een effectief middel om energiebesparing af te dwingen en daarmee bij te dragen aan de klimaatdoelen en het verminderen van de druk op het elektriciteitsnet.

Tegelijkertijd constateren de rekenkamers dat de handhaving tussen 2021 en 2025 achterbleef. Gemeenten gaven er wisselend prioriteit aan, de financiering was onvoldoende en de samenwerking met de Regionale Uitvoeringsdienst (RUD) Zeeland verliep niet altijd optimaal. Daardoor vonden minder controles plaats dan wenselijk. Vanaf 2026 moet dat veranderen. Door nieuwe landelijke eisen wordt de RUD Zeeland verder versterkt en zal de intensiteit van de controles naar verwachting verdubbelen. In Reimerswaal betekent dat bedrijven gemiddeld niet langer eens in de twintig jaar, maar eens in de tien jaar worden gecontroleerd op de informatie- en energiebesparingsplicht.

Versnipperd

De onderzoekers plaatsen daarbij wel een kanttekening. Er is nog altijd onvoldoende inzicht in de vraag hoeveel de extra handhaving daadwerkelijk bijdraagt aan de bredere energie- en klimaatdoelen. Ook de verantwoording over de resultaten is volgens de rekenkamers versnipperd. Gemeenten en provincie zouden daar gezamenlijk en op een uniforme manier over moeten rapporteren.

Verantwoordelijkheid

Tijdens de behandeling van het rapport in de gemeenteraad liepen de opvattingen over de energiebesparingsplicht uiteen. Namens PRO spreekt raadslid Marjolein Sinke-Oele haar waardering uit voor de bevindingen van de rekenkamer. Volgens haar hebben bedrijven een maatschappelijke verantwoordelijkheid om te verduurzamen. "De maatschappij is in beweging. Het is niet meer vanzelfsprekend dat ondernemers en inwoners uit zichzelf kiezen voor zonnepanelen of andere duurzame maatregelen. Juist daarom is handhaving belangrijk."

'Niet afdwingen'

Leefbaar Reimerswaal kijkt daar anders tegenaan. Raadslid en Leefbaar-voorman Marien Weststrate vindt dat verduurzaming vooral uit overtuiging moet gebeuren en niet via dwang vanuit de overheid. "Het moet vanuit de mensen zelf komen en niet van bovenaf worden opgelegd."

Ook de VVD plaatst vraagtekens bij de manier waarop de regels in de praktijk worden toegepast. Raadslid Ida Sinke wees erop dat het onderzoek juist kijkt naar de doelmatigheid en doeltreffendheid van het beleid, maar dat daar volgens haar in de uitvoering regelmatig sprake is van. "Ministeries werken langs elkaar heen en instanties gaan veel te rigide met de regels om. Het is een papieren tijger en zeker niet altijd doelmatig."

Als voorbeeld noemt zij een ondernemer op een Reimerswaals bedrijventerrein die een nieuw bedrijfspand laat bouwen. Het oude pand wordt na de verhuizing gesloopt, maar desondanks zou de RUD eisen dat ook dat bestaande gebouw nog wordt verduurzaamd. Wethouder Nico van der Hoest spreekt daar ook zijn verbazing over uit.

Praktijk botst met beleid

Sinke spreekt zelf uit eigen ervaring als ondernemer in de transportsector. Zij ziet de verplichting om over te stappen op elektrisch vervoer als een grote uitdaging, ook al vanwege het overbelaste elektriciteitsnet. "Wij vervoeren gekoelde levensmiddelen. Het risico op stroomuitval is voor ons te groot." Haar bedrijf schafte onlangs wel een elektrische bakwagen aan voor het vervoer van schelpdierproducten naar België. Maar ook dat leverde volgens haar direct problemen op. "De eerste keer dat we de wagen wilden opladen vloog bijna de transformatorkast in brand. De tweede keer sloegen de stoppen door in de distributiehal. En dan gaat het nog maar om één wagen." 

Plan van aanpak

Ondanks de kritische opmerkingen schaart de Reimerswaalse raad zich uiteindelijk achter de aanbevelingen van de rekenkamer. Het college van burgemeester en wethouders onderschrijft dat een goede uitvoering van de energiebesparingsplicht noodzakelijk is voor het behalen van de klimaatdoelen en stelt extra geld beschikbaar voor de intensievere controles. De raad heeft het college opgedragen om uiterlijk in december met een plan van aanpak te komen waarin staat hoe de aanbevelingen uit het rapport worden uitgevoerd.