RESTAURATIE MISSALEN GOES BIJNA KLAAR: ‘HET IS EERDER CONSERVEREN DAN RESTAUREREN’
14 juni, 2023
door: Peter van den Assem
GOES/MIDDELBURG – De restauratie van de drie middeleeuwse missalen van Goes moet deze maand zijn afgerond. De boeken zijn tussen de vijfhonderd en zeshonderd jaar oud en werden ooit gebruikt tijdens de katholieke kerkdiensten. Het is eigenlijk een klein wonder dat ze er nog zijn.
Nee, zo goed als nieuw zullen de missalen na de restauratie niet zijn. Boekrestaurator Marijn de Valk ziet er in haar werkruimte in Middelburg op toe dat juist zo veel mogelijk van het oorspronkelijke materiaal bewaard blijft. Want alleen dan blijft de historische beleving met de kerkboeken overeind. “Het is eerder conserveren dan restaureren”, zegt ze.
Oplossingen bedenken
“Het moeilijkste is echt alle onderdelen te bewaren”, licht ze toe. Het is aan haar om de oplossingen te bedenken. De boeken moeten gerestaureerd worden zonder het historische karakter aan te tasten. Daarnaast moeten ze ook hanteerbaar zijn, de teksten en liederen moeten kunnen worden voorgedragen. Kijk hoe dat alles in de missalen is opgetekend en je ziet dat het letterlijk en figuurlijk monnikenwerk is geweest.
Verbrand of versneden
Het gaat om drie boeken, twee grote en een kleinere. De kleinste is de oudste. Dit missaal was van de Kruisbroeders, die vanaf 1429 een klooster hadden op de plek waar nu de Beestenmarkt is in Goes. De grotere missalen werden in de vijftiende en zestiende eeuw gebruikt in de Grote of Maria Magdalenakerk. Dat ze er alle drie nog zijn is opmerkelijk. Tijdens de reformatie (en de beeldenstorm die daaraan vooraf ging) zijn veel missalen verbrand of versneden.
Netjes leeggehaald
Die reformatie (waarbij het katholieke geloof plaats maakte voor de protestantse leer) voltrok zich in Goes zo rond 1580. Het ging er – in tegenstelling tot andere plekken in Nederland en Vlaanderen - rustig aan toe. Kunstschatten werden ordentelijk uit de kerk gehaald en teruggegeven aan de families die ze hadden geschonken. De drie missalen werden netjes afgeleverd in het stadhuis aan de Grote Markt. Inmiddels heeft de gemeente Goes de boeken eeuwenlang bewaard. Vorig jaar werd duidelijk dat de missalen aan restauratie toe zijn.
Vragen beantwoorden
De drie missalen zijn inmiddels gedigitaliseerd. Binnenkort worden de scans online gezet, zodat iedereen die dat wil de boeken kan bestuderen. De mensen van het archief van Goes hopen dat er op die manier ook antwoorden komen op vragen die er nog steeds zijn rond de missalen. Waar komen de boeken bijvoorbeeld vandaan? Waar zijn ze gemaakt? De twee groteren missalen zouden zomaar uit Utrecht kunnen komen, de stad waar het bisdom gevestigd was. Klinkt logisch, maar zeker weten doen we het niet. En de kleinste missaal? Mogelijk is die in Vlaanderen gemaakt, maar ook daar is geen zekerheid over.
Temperatuur en luchtvochtigheid
Eind juni moet de restauratie van de drie boeken zijn afgerond. Een restauratie die overigens mogelijk is gemaakt door een schenking van twee anonieme Goesenaren. De gemeente zal er daarna alles aan doen om de missalen zo goed mogelijk te bewaren. “We houden ze op een bepaalde temperatuur en luchtvochtigheid”, zegt stadsarchivaris Mirjam Louisse. “Ze worden ook in zuurvrij karton verpakt. Zo blijven de boeken zo goed mogelijk bewaard.”
Luister hieronder naar het gesprek dat verslaggever Peter van den Assem had met stadsarchivaris Mirjam Louisse en boekenrestaurator Marijn de Valk.
Deel dit artikel
Lees ook
Tennisverenigingen Noord-Beveland ondertekenen samenwerkingsovereenkomst
6 november, 2026
De drie tennisverenigingen op Noord-Beveland hebben deze week officieel hun samenwerkingsovereenkomst ondertekend. Daarmee zetten LTC Noord-Beveland, Slagvast en Tennisvereniging Colijnsplaat een volgende stap richting het geplande sportcomplex met padelbanen en een fitnesscentrum. In december start de gemeente de zoektocht naar een geschikte exploitant.
Strooiploegen Reimerswaal staan weer klaar voor winterse gladheid
6 november, 2026
Met de start van november is ook het strooiseizoen in Reimerswaal begonnen. De gemeente houdt tot half april de weersomstandigheden in de gaten om gladheid op de wegen zo veel mogelijk te voorkomen. Zodra de weersverwachting daar aanleiding toe geeft, kunnen strooiwagens preventief worden ingezet.
Inwoners Borsele gevraagd hun dorp vast te leggen in bijzondere atlas
6 november, 2026
Wat maakt een dorp bijzonder en welke plekken vertellen iets over de geschiedenis en veranderingen in de omgeving? Inwoners van Borsele kunnen daarover meedenken tijdens een workshop in Borssele. Hun verhalen, foto's en tekeningen kunnen onderdeel worden van een bijzondere atlas die wordt gemaakt ter gelegenheid van het 200-jarig bestaan van het kanaal Gent-Terneuzen.
Ruim 400.000 ritten door Westerscheldetunnel toegestaan tijdens afsluiting
6 november, 2026
Voor wie tijdens de afsluiting van de Westerscheldetunnel afhankelijk is van de auto, vrachtwagen of ander vervoer, wordt het plannen van reizen een flinke puzzel. Bedrijven en organisaties hebben inmiddels ruim 400.000 ritten toegewezen gekregen waarvoor ze de tunnel mogen gebruiken. Toch is niet iedere aanvraag gehonoreerd en moeten organisaties voor een deel van hun geplande reizen een andere oplossing zoeken.
Barbecue naast voormalig schoolgebouw zorgt voor brandweerinzet in Kapelle
6 november, 2026
Wat donderdagavond aanvankelijk werd aangezien voor een mogelijke brand bij een schoolgebouw in Kapelle, bleek uiteindelijk een barbecue te zijn. De brandweer rukte met spoed uit naar De Veilingmeester, maar hoefde ter plaatse niet in actie te komen.
