HANSWEERT / BERGEN OP ZOOM – Vier organisaties die zich inzetten voor gezondheid, natuur en milieu hebben vandaag strafrechtelijke aangifte gedaan tegen chemiebedrijf Sabic uit Bergen op Zoom. De aangifte is ingediend bij het Functioneel Parket in Amsterdam en heeft betrekking op het volgens de organisaties jarenlang illegaal lozen van de schadelijke PFAS-stof perfluorbutaansulfonzuur PFBS in de Westerschelde.

De aangifte werd al vorig jaar aangekondigd, maar de voorbereiding vergde veel tijd, zegt Egbert Lobée van Stichting Gezond Water (SGW) uit Hansweert. "Het gaat om complexe materie en om feiten die over tientallen jaren zijn opgebouwd.”

Naast Stichting Gezond Water zijn ook Wijkcommissie Noordgeest (Bergen op Zoom), Stichting Duinbehoud (Leiden) en Stichting InStrepitus (Leeuwarden) betrokken bij de aangifte. Deze is opgesteld door Rogier Hörchner van Hörchner Advocaten in Breda, een kantoor dat is gespecialiseerd in omgevingsrecht en afvalstoffen. Het kantoor verwierf eerder landelijke bekendheid met zaken voor onder meer Greenpeace, handhavingsprocedures rond kunstgras met rubbergranulaat en dossiers over statiegeld.

Lozingen sinds de jaren negentig

Volgens de vier organisaties blijkt uit onderzoek dat Sabic en haar rechtsvoorganger General Electric Plastics sinds de jaren negentig het uiterst schadelijke perfluorbutaansulfonzuur (PFBS) zonder vergunning in de Westerschelde hebben geloosd.

De schadelijke effecten van PFBS zijn pas in de afgelopen tien jaar breed onderkend. Dat zet ook de huidige milieuvergunning van Sabic onder druk. Het bedrijf wil jaarlijks ongeveer vier kilo PFBS-houdend afvalwater lozen, terwijl de provincie Noord-Brabant dit wil beperken tot 2,75 kilo per jaar. De rechtbank stelde de provincie eerder in het gelijk; Sabic is daartegen in hoger beroep gegaan.

‘Structurele aantasting van waterkwaliteit’

Los van die lopende vergunningprocedure verwijten de organisaties Sabic vooral de jarenlange lozingen zonder enige vergunning. "We zien hier geen incident, maar een structurele aantasting van de waterkwaliteit,” zegt Lobée. "PFBS verdwijnt niet vanzelf. Het stapelt zich op en blijft generaties lang aanwezig in water, natuur en uiteindelijk ook in ons lichaam.”

‘Forever chemicals’

PFAS-stoffen, waaronder PFBS, staan bekend als ‘forever chemicals’ omdat zij zich ophopen in het bloed en de cellen van mens en dier. Ze worden in verband gebracht met diverse ziekten en ontwikkelingsstoornissen. Volgens deskundigen blijven de gevolgen nog tientallen jaren zichtbaar.

"Hoewel SABIC als chemisch expert de risico’s kende of had moeten kennen, is er nooit een vergunning aangevraagd voor deze lozingen,” stelt Lobée. Ook werden de PFBS-concentraties in het afvalwater jarenlang niet gemeten. Pas in 2020, toen bleek dat de bodem onder de fabrieksterreinen verontreinigd was, is het afvalwater gemonitord. Uit overheidsstukken zou volgens Stichting Gezond Water bovendien blijken dat Sabic nauwelijks maatregelen nam om de verontreiniging te voorkomen. Lobée spreekt van "een bedenkelijke bedrijfscultuur.”

Vergunning pas in 2025

Sinds 2022 wordt Sabic intensief gevolgd door onder meer de Omgevingsdienst. In 2025 is uiteindelijk een vergunning verleend voor PFBS-lozingen, met normen die bijna honderd keer lager liggen dan de hoeveelheid die Sabic aanvankelijk had aangevraagd.

Die vergunning ziet uitsluitend op toekomstige lozingen, benadrukt Lobée. Volgens de betrokken organisaties ontslaat dat Sabic en haar leidinggevenden niet van verantwoordelijkheid voor het verleden. "Van een multinational mag je verwachten dat zij haar processen op orde heeft en de wet naleeft,” zegt Lobée. "Dat dit decennialang niet is gebeurd, roept ernstige vragen op. Een strafrechtelijk onderzoek is noodzakelijk, ook om herhaling te voorkomen.” 

Breder probleem in de chemische sector

Volgens de organisaties staat deze zaak niet op zichzelf. Grote chemische bedrijven zouden vaker wetgeving overtreden, terwijl zij tegelijkertijd nieuwe stoffen en additieven ontwikkelen waarvan de juridische en milieugevolgen onvoldoende zijn vastgelegd. De pakkans is klein, stellen zij, mede omdat toezichthouders moeilijk zicht krijgen op complexe productieprocessen. Nu Sabic de lozingen in verschillende procedures heeft erkend, achten de organisaties een strafrechtelijk onderzoek onontkoombaar.

De woordvoering van Sabic Bergen op Zoom was donderdagmiddag niet bereikbaar voor een inhoudelijke reactie.