GOES – “Ik zeg altijd dat ik stokoud ben, maar gelukkig spreken de leerlingen me tegen”, lacht Josien de Graaf (67). Toch vindt ze het na 28 jaar als artistiek leidster van Jeugdtheaterschool Zeeland (JTSZ) tijd om afscheid te nemen van haar ‘lievelingswerk.’ Per 1 juli draagt ze het stokje over aan haar dochter Sara Zwigtman.

Terwijl Josien zich voorbereidt op haar afscheid, komt ze tijdens het opruimen een klein doosje tegen, gevuld met programmaboekjes, foto’s en aantekeningen uit bijna drie decennia jeugdtheater. “Dan ontdek je weer hoe leuk deze baan is”, zegt ze. “Dat weet ik natuurlijk al, maar zo zie je nog eens alle hoogtepunten terug. Als ik dan zo’n doos met troep vind, met allemaal hele mooie spullen, dan moet ik af en toe wel een traantje wegpinken. Ik laat mijn kind achter.”

GROEI

Samen met haar dochter zit Josien op een gymbankje in een oefenruimte van de theaterschool in Goes. Het is een plek waar De Graaf jarenlang jonge spelers begeleidde. In die jaren leidde ze talloze jongeren op en nam ze hen mee naar festivals in binnen- en buitenland. Ze gaf onder andere een workshop in Cuba, speelde in het AFAS Theater en reisde met geselecteerde voorstellingen door het land.

Wat ooit begon met twee kleine lesgroepen bij Podium ’t Beest, groeide onder haar leiding uit tot een professionele jeugdtheaterschool met afdelingen in Goes, Vlissingen, Middelburg en Zierikzee. Jaarlijks volgen zo’n tweehonderd kinderen en jongeren lessen bij JTSZ.

DE TOEKOMST IN FAMILIEHANDEN

Dat uitgerekend haar dochter Sara het stokje overneemt, maakt het afscheid voor De Graaf extra bijzonder. “Het is het grootste cadeau dat ik kan krijgen”, zegt ze. “Natuurlijk mag ik mijn opvolger niet aanwijzen, maar ik hoopte stiekem dat Sara het zou worden. Gelukkig vonden de andere docenten dat ook.” Josien ziet in haar dochter de juiste persoon om het werk voort te zetten: “Je moet dit met hart en ziel doen en ik voel bij haar het hart en de ziel.”

VAN LEERLING TOT ARTISTIEK LEIDSTER

Sara Zwigtman kent de jeugdtheaterschool van binnenuit. Op negenjarige leeftijd begon ze in een van Josiens eerste groepen. Die vroege liefde voor theater zette ze door met een opleiding aan de Academie voor Theater in Tilburg. Daarna werkte ze als docent en theatermaker bij jeugdtheaterscholen en basisscholen in onder andere Dordrecht, Rotterdam, Den Haag en uiteindelijk JTSZ. “Het voelt heel bijzonder om het stokje over te mogen nemen, maar het is ook spannend. Ik heb natuurlijk het geluk dat mijn moeder mijn voorganger is. Ik kan alles aan haar vragen, maar ik ga het wel op mijn eigen manier doen, want dat zit in me.”  

© Foto: Josien de Graaf

Binnen de school staat inclusiviteit centraal. “De jeugdtheaterschool is er voor ieder kind”, benadrukt Josien, “Ook voor kinderen met een rugzakje. Je moet ze een kans geven, juist als het soms wat moeilijker gaat.” Dochter Sara herkent dat als een van de sterkste kanten van de school. “Ik vind het zo mooi dat elk kind hier gezien wordt”, zegt ze. “Kinderen die op school niet opvallen of normaal niks met elkaar zouden hebben, vormen hier samen een groep.” Voor ieder kind is er iets passends. Er wordt gestreefd naar kwaliteit, maar altijd op het eigen niveau.

Minstens zo belangrijk vindt Josien dat kinderen hun verbeeldingskracht kunnen blijven ontwikkelen. “Want ook dat zit in kinderen en dat moet je koesteren.” Die visie wil Sara voortzetten. “Wij zijn niet bezig met winnen. Het draait niet om wie het tot de toneelschool schopt. Het gaat echt over de ontwikkeling en daardoor zie je kwaliteit.”

RUIMTE VOOR NIEUWE PLANNEN

Sara begon eerder al nieuwe ideeën te ontwikkelen binnen de jeugdtheaterschool. Zo ontstonden de zomertheaterweek en het theaterfestival voor middelbare scholen, geïnspireerd door wat zij eerder in de Randstad zag. “Dat is zo leuk aan Zeeland, er is gewoon veel meer ruimte om dat soort dingen te ontwikkelen.”

Bij het festival maken leerlingen per school een korte voorstelling, begeleid door hun eigen docent. Ze starten met het bekijken van een professionele productie en kiezen daar een thema uit. De scholen nemen het tegen elkaar op in een wedstrijd in Theater De Mythe, met publiek en jury. “Waar het om draait bij het festival, is dat iedere leerling zich gezien voelt. Het verbindt jongeren met elkaar en met andere scholen. Zo ontstaat er meer ruimte voor theater op school, ook op plekken waar dat nu nog ontbreekt.” Sara hoopt dat het festival jaarlijks terugkeert en blijft groeien en dat het vak theater meer bekendheid krijgt.

PESTIVAL ALS SLOTAKKOORD

Voordat Josien op 1 juli uitzwaait heeft ze nog een laatste eindstuk; het Pestival. Een theatervoorstelling over pesten, geïnspireerd op het levensverhaal van Sterre, een jong meisje dat zo gepest werd dat ze niet meer wilde leven.  

De voorstelling ging in oktober 2024 al in première in de katholieke kerk in Goes en werd later nogmaals gespeeld in Middelburg. Op 25 juni neemt ze afscheid met nog twee uitvoeringen in Schouwburg Middelburg.

De voorstelling laat zien wat pesten met iemand kan doen en vat samen wat Josien belangrijk vindt in haar werk: “Dat iedereen mag zijn wie die is.” Voor Josien voelt de voorstelling als een goede afsluiting van haar carrière, gezien de persoonlijke band die ze met Sterre had. “Ik heb ontdekt dat het thema pesten echt een rode draad is in alles wat ik gedaan heb.” Josien hoopt op een afscheid met impact: “Ik hoop dat die hele Schouwburg twee keer vol komt te zitten. Dat zou ik een absoluut fijn afscheid vinden.”